Kurban Said

"Kurban Said kimdir?" sorusu, kitabın kendisi kadar sürükleyici bir hikayedir. 1937 yılında Viyana'da Almanca olarak yayımlanan bu başyapıtın yazar hanesinde "Kurban Said" yazar. Ancak böyle bir kişi gerçekte yoktur. Bu bir takma isimdir.

• Yusuf Vezir Çemenzeminli: 1887 – 1943 (Gulag Kampı, Sibirya)

• Lev Nussimbaum (Esad Bey): 1905 – 1942 (İtalya)

  Birinci İddia (Lev Nussimbaum / Esad Bey): Kiev doğumlu, Bakü'de büyümüş zengin bir Yahudi petrolcünün oğlu olan Lev Nussimbaum, Bolşevik İhtilali sırasında Bakü'den kaçarak Almanya'ya yerleşmiştir. Doğu kültürüne hayran olan Lev, İslamiyet'i seçmiş, adını "Esad Bey" yapmış ve kendini bir "Osmanlı Prensi" veya "Doğu'nun Elçisi" gibi tanıtarak Avrupa sosyetesinde popüler olmuştur. Almanca yazdığı bu eseri, Nazi Almanyası'nın Yahudi karşıtı yasalarından kaçmak ve kitabı yayımlatabilmek için "Kurban Said" takma adıyla ve Avusturyalı Barones Elfriede Ehrenfels'in yardımıyla piyasaya sürmüştür. İtalya'da yoksulluk içinde ve korkunç bir hastalıkla (Raynaud hastalığı) ölmüştür.

• İkinci İddia (Yusuf Vezir Çemenzeminli): Azerbaycan'ın önemli devlet adamlarından ve yazarlarından biridir. Azerbaycan Demokratik Cumhuriyeti'nin (1918-1920) ilk büyükelçilerindendir. İddiaya göre; Çemenzeminli'nin yazdığı, kendi hayatından ve aşkından izler taşıyan "Ali ve Nino" taslağı, bir şekilde (Viyana'da bulunduğu sırada veya başka bir yolla) Nussimbaum'un eline geçmiş, Nussimbaum ise bu taslağa "Avrupai" eklemeler yaparak yayımlatmıştır. Çemenzeminli, Stalin döneminde "karşı devrimci" olmakla suçlanmış, eserleri yasaklanmış ve Sibirya'daki Gulag toplama kamplarına sürülerek orada açlık ve soğuktan hayatını kaybetmiştir.

  Gerçek ne olursa olsun; kitapta Bakü'nün sokakları, Azerbaycan Türkçesinin deyimleri ve Kafkas ruhu o kadar derin işlenmiştir ki, yazarın (veya yazarların) kalbinin Bakü'de attığı kesindir. Bugün genel kanı, eserin "Bakü ruhunu Çemenzeminli'den, edebi kurgusunu ve pazarlamasını Nussimbaum'dan aldığı" yönündedir.