Türk Sinemasında Cinselliğin Tarihi

Agah Özgüç'ün kaleme aldığı "Türk Sinemasında Cinselliğin Tarihi" adlı eser, Türk sinemasının uzun yıllar boyunca tabu olarak görülen, sansür ve önyargılarla çevrili cinsellik temasını, belgesel nitelikte bir tarihçilik ve eleştirel bir yaklaşımla ele alan kapsamlı bir çalışmadır. Bu kitap, sadece ulusal sinemanın bir tarihi olmakla kalmayıp, toplumun cinsellik konusundaki bilinçlenmesinin de bir öyküsünü sunmaktadır.

Kitap, Türk sinemasının derinlemesine incelenmesinde önemli bir boşluğu doldurmaktadır, zira Agah Özgüç gibi "Don Kişot" olarak nitelendirilen kişisel çabalar dışında sinema yazını alanında ciddi bir boşluk bulunmaktadır. Özgüç, yıllardır sinema kronolojileri, eleştiri ve incelemeleriyle sinema sanatının "okuryazarı" olmayı seçmiş ve bu eserle sinemamızın cinsellik sorununa yaşanan hayattan örnekler, veriler ve pratik bir sözlükle yaklaşmıştır. Yazarın, eserini Giovanni Scognamillo ile ilk kez 1965 yılında "Türk Sinemasında Cinsellik" adıyla hazırlamaya çalışması ve kitabın yayıncı tarafından "Yerli Sinemada Seks" olarak değiştirilip çıplak fotoğraflarla sansasyonelleştirilerek toplatılması, konunun o yıllardaki hassasiyetini ve zorluğunu gözler önüne sermektedir. Bu deneyim, erotizm, seks ve cinsellik kavramlarının nasıl algılandığına dair bir ön izleme sunar.

Kitap, Türk sinemasında cinselliğin tarihsel süreç içindeki evrimini dönemler halinde inceler. Giovanni Scognamillo'nun ön sözde belirttiği gibi, 1940 ve 1950'lerin "göbek" danslarından, 1960'ların yersiz striptiz gösterilerine, 1970'lerin önce seks, sonra porno salgınından bugünkü "olgunluk çağına" nasıl gelindiğini belgeleriyle açıklamaktadır.

• 1960'lar ve Metin Erksan Dönemi: 27 Mayıs 1960 darbesi sonrası Türk sinemasında köy filmlerinin ve "toplumsal gerçekçilik" akımının yoğunlaştığı dönemde, cinsellik daha cesur bir şekilde ele alınmaya başlanmıştır. Metin Erksan'ın filmleri bu değişimin önemli örnekleridir. Özellikle "Susuz Yaz" (1963), toprak ve su mülkiyeti temasının yanı sıra, Türk köylüsünün cinsel davranışlarına cesurca bir gözle bakmıştır. Filmde, Osman'ın (Erol Taş) kardeşinin karısı Bahar'a (Hülya Koçyiğit) tecavüz etmesi gibi sahneler, şiddet ve erotizmi toplumsal olayların akışıyla derinlemesine işlemiştir. Ancak bu cesur yaklaşım sansürle karşılaşmıştır. Sansür kurulu, "büyük kardeşin, küçük kardeşin karısını alması gayri ahlakidir" gerekçesiyle filmi tümüyle reddetmiştir, oysa film büyük kardeşi savunmak yerine ahlaksızlığının cezasını çektirmekteydi. Erksan'ın "Acı Hayat" filmi ise cinsel zorbalığı sınıfsal bir bakış açısıyla ele almıştır.

• Sansürün Etkisi ve Seks Filmleri Dönemi: Türk sinemasında cinselliğin işlenişi sürekli olarak sansür engeline takılmıştır. 1960'lı ve 1970'li yıllarda sansür uygulamaları akıl almaz gerekçelerle devam etmiş, filmlerin içeriğindeki eleştirel yaklaşımlara bile tahammül gösterilmemiştir. Örneğin, 1966 yapımı "Bitmeyen Yol", "hikayenin kahramanının misafir olarak geldiği erkeksiz evin iffet ve namusuna el uzatarak milli örf ve adetimize ihanet ettiği için" reddedilmiştir. 1975'te Temel Gürsu'nun "Kokla Ama Koparma" adlı seks komedisi, "evli bir kadın nasıl fahişe olur?" gibi absürt bir gerekçeyle reddedilmiş, ancak diyaloglar değiştirilerek sansürü aşabilmiştir. Bu durum, sansürün gerçekleri perdelemeye çalışırken nasıl anlamsızlaştığını göstermektedir.

• Modern Dönem ve "Olgunlaşma": Son yıllarda ise Türk sineması, cinsellik konusundaki yaklaşımlarında önemli bir değişim ve "olgunlaşma" sürecine girmiştir. Aşırılıklardan kaçınan, dozunda kalan ve estetik ölçüler içinde verilen cinsellik odaklı filmler, sadece erkek seyircilere değil, ailelere de hitap etmeye başlamıştır. Tabuların yıkıldığı, önyargıların yok olduğu bu dönemde, cinsellik hayatın doğal bir işlevi olarak sinemadaki kaçınılmaz yerini almıştır. Agah Özgüç'ün kendisinin de uzun yıllar "erotizm" veya "cinsellik" kelimelerini kitaplarının kapağında kullanamadığı ancak 2000 yılında "Türk Sinemasında Cinselliğin Tarihi" adıyla yayımlandığında bu başarıyı yakaladığı belirtilmektedir. Bu dönemde, Hollywood filmlerinden esinlenmeler ve parodiler de görülmüştür; örneğin Şerif Gören'in "Amerikalı" filminde Lale Mansur'un Sharon Stone'un "Temel İçgüdü"deki karakterine göndermeler yapması gibi.

Agah Özgüç'ün "Türk Sinemasında Cinselliğin Tarihi", Türk sinemasındaki cinselliğin evrimini, toplumsal değişimler ve sansür mekanizmalarıyla birlikte ele alan, derinlemesine ve belgelere dayalı bir eserdir. Kitap, bu konunun sadece sinemasal bir tartışma olmadığını, aynı zamanda toplumun belirli bir konuda bilinçlenme ve dönüşme öyküsü olduğunu gözler önüne sermektedir. Özgüç'ün çizdiği bu harita, sömürünün, zevksizliğin ve ilkelliğin ötesinde, çağdaş Türk sinemasının cinsellik sorununa en azından günümüzde geçerli bir çözüm bulduğunu ve bu sürecin uzun ve zorlu bir yolculuktan geçtiğini göstermektedir. Yazar, kendi arşivindeki zengin malzemeyi de değerlendirerek, sinemamızda cinsel temaların nasıl işlendiğini, hangi yasakları aştığını ve nasıl bir olgunluğa eriştiğini okuyucuya aktarır.