Elbistan Savaşı 1277
Küresel Koordinatlar
Olayın Gerekçesi / Kıvılcım
Kaynaktaki bilgilere (özellikle Nicholas Morton'ın Moğol Fırtınası eserine) dayanarak, 1277 yılında gerçekleşen Elbistan Savaşı'nın (Memlükler ile İlhanlılar/Selçuklular arasında) temel sebepleri şunlardır:
1. Pervane Muinüddin Süleyman'ın İkili Politikası ve Daveti Savaşın en doğrudan siyasi sebebi, Anadolu Selçuklu Devleti'ni fiilen yöneten Pervane Muinüddin Süleyman'ın Memlük Sultanı Baybars ile girdiği gizli ilişkidir.
• Korku ve Güvensizlik: Pervane, İlhanlı hükümdarı Abaka Han'ın kardeşi Acay komutasındaki büyük bir Moğol ordusunun Anadolu'da bulunmasından ve Acay'ın kendisini ortadan kaldırmaya çalışacağından korkuyordu.
• İhanet ve Mektuplaşma: Bu korku nedeniyle Pervane, Sultan Baybars ile gizlice mektuplaşmaya başlamış ve onu Anadolu'ya bir sefer düzenleyerek Moğolları bölgeden atmaya ikna etmeye çalışmıştır. Hatta Abaka Han, kardeşi Acay'ı Anadolu'dan çekse bile Pervane, Memlükleri kışkırtmaya devam etmiştir.
2. Anadolu'daki Otorite Boşluğu ve Siyasi Kaos Moğol hakimiyeti altındaki Anadolu'da yaşanan siyasi istikrarsızlık, Baybars için kaçırılmayacak bir fırsat yaratmıştır.
• Selçuklu Emirlerinin Tavrı: 1276-1277 yıllarında Memlüklerin Anadolu'yu işgal edeceği söylentileri yayıldığında, Memlüklere sempati duyan Selçuklu emirleri kuvvetlerini toplayarak isyancılara katılmak için fırsat kollamaya başlamışlardı.
• Fırsatçılık: Sultan Baybars, Moğol Anadolu'sunu içine çeken bu kaosu görmüş ve bunu değerlendirmek istemiştir.
3. Memlüklerin Genişleme ve Moğolları Zayıflatma Stratejisi Savaş, Memlüklerin İlhanlılara karşı yürüttüğü uzun vadeli stratejinin bir parçasıdır.
• Vasalları Koparma: Baybars'ın politikaları, Moğol egemenliği altındaki devletleri (Ermenistan ve Anadolu Selçukluları) hedef alarak İlhanlıların gücünü kırmayı amaçlıyordu.
• Ticaret Yolları: Memlükler, Anadolu üzerinden geçen ticaret yollarında söz sahibi olmak ve Moğol ekonomisine zarar vermek istiyorlardı (Örneğin daha önceki Kilikya seferlerinde Ayas limanını hedef almaları bu stratejinin bir parçasıydı).
4. Trabzon Rum İmparatorluğu'nun Rolü Trabzon'daki Bizanslılar da Selçuklu Anadolu'sundaki kaosun kendi menfaatlerine olabileceğini (Sinop'u geri almak gibi) düşünerek Memlüklerle irtibatlarını sürdürmüş ve dolaylı olarak bu çatışma ortamını desteklemişlerdir.
Özetle; savaşın ana sebebi, Pervane'nin can korkusuyla Baybars'ı Anadolu'ya davet etmesi ve Baybars'ın Anadolu'daki Moğol hakimiyetini kırma arzusudur. İlhanlıların müttefiki olan Kilikya Ermenileri, Abaka Han'ı yaklaşan bu tehlikeye karşı uyarmışlarsa da Abaka Han zamanında ciddi bir adım atmamıştır.
Memlükler Kazandı
Taraf A
Memlükler
👑 Sultan Baybars
⚔️ Yaklaşık 15000 🩸 Bilimiyor (Kayıtlarda çok az diye geçiyor)
Taraf B
Moğollar
👑 Tuda'un Noyan
Toku Noyan
⚔️ 12000 🩸 6770
Gürcistan
👑 Bilinmiyor
⚔️ 2500 (Yaklaşık) 🩸 Bilinmiyor
Anadolu Selçuklu Devleti
👑 Pervane Muinüddin Süleyman
⚔️ 4000 (Yaklaşık) 🩸 Bİlinmiyor (Savaşmadı)
Tarihsel Sonuçlar ve Etkiler
1. Memlük Zaferi: Baybars, Moğol ordusunu imha etmiş ve Anadolu içlerine (Kayseri'ye) kadar ilerlemiştir,. 2. Selçuklu Otoritesinin Sarsılması: Selçuklu ordusunun savaşmadan dağılması ve Pervane'nin kaçması, Selçuklu yönetiminin acizliğini ortaya koymuştur. 3. İlhanlıların İntikamı: Savaş sonrası İlhanlı Hanı Abaka çok öfkelenmiş, yenilginin soruşturulmasını istemiş ve ertesi yıl bizzat intikam alacağını söylemiştir (ancak ömrü yetmemiştir),. Abaka daha sonra Anadolu'ya gelerek Pervane'yi ve diğer sorumluları cezalandırmış; Pervane idam edilmiştir. 4. Baybars'ın Çekilmesi: Baybars Kayseri'ye girip tahta otursa da, Pervane'nin oyalama taktikleri ve lojistik sebeplerle kalıcı olamamış, kısa süre sonra Şam'a dönmüştür. Dönüş yolunda hastalanarak ölmüştür.
Anlaşma Metni: Verilen kaynaklarda bu savaşın sonucunda iki devlet arasında imzalanmış resmi bir barış anlaşması veya mütareke metni bulunmamaktadır. Ancak, savaşın hemen ardından diplomatik bir temas yaşanmıştır:
• Tokat'a kaçan Pervane, Baybars'ı zaferinden dolayı tebrik etmiş ve Kayseri'de oturmasını rica etmiştir.
• Baybars ise Pervane'ye tekrar görevine dönmesi halinde lütuf ve ihsana mazhar olacağını bildirmiştir.
• Pervane, Baybars'tan 15 günlük mühlet istemiştir. Bu durum, Baybars ile Abaka'yı savaştırıp aradan sıyrılma taktiği olarak yorumlanmıştır