16. yüzyılda Habsburg İmparatorluğu adına görev yapmış Sloven kökenli diplomat, Latince tercüman ve seyyah; 1530 Konstantinopel elçiliği yolculuğunu anlattığı Itinerarium ile Balkan tarihinin en önemli erken dönem kaynaklarından birini bıraktı.
Benedikt Kuripešić (Almanca: Benedict Curipeschitz; Latince kayıtlarda Benedictus de Obernburg), 16. yüzyılda Habsburg İmparatorluğu adına görev yapmış Sloven kökenli bir diplomat, tercüman ve seyyahtır. Hayatının erken dönemlerine dair çok az belge bulunsa da, 1530 yılında Balkanlar üzerinden İstanbul’a yapılan tarihi elçilik heyeti yolculuğunu kaleme aldığı seyahatnamesiyle erken modern tarih ve Balkan çalışmalarında kalıcı bir iz bırakmıştır.
Erken hayatı ve eğitimi
Doğum: 1491 civarı, bugünkü Slovenya sınırları içinde Gornji Grad (Almanca: Oberburg / Obernburg) kasabasında.
Eğitim: İyi bir eğitim aldığı; dönemin diplomatik dili olan Latinceye ve Almancaya üst düzeyde hâkim olmasından anlaşılmaktadır.
Unvan: Resmi kayıtlarda ve kendi eserinde kendisini noter ve Latince tercümanı (sekreter) olarak tanımlamıştır.
1530 İstanbul misyonu
Kuripešić’in hayatının dönüm noktası, Avusturya Arşidükü (ve geleceğin Kutsal Roma İmparatoru) I. Ferdinand tarafından görevlendirilmesi oldu.
Siyasi ortam: 1529 yılındaki I. Viyana Kuşatması’nın ardından Habsburglar ile Osmanlılar arasında Macaristan tahtı için büyük bir rekabet vardı.
Heyet: Ferdinand, Kanuni Sultan Süleyman ile barış müzakereleri yürütmek üzere Lamberg Kontu Joseph von Lamberg ve Nikola Jurišić (Niclas Jurischitz) liderliğinde bir elçilik heyetini İstanbul’a gönderdi.
Görevi: Kuripešić bu heyete resmi Latince tercümanı ve günlük yazarı olarak dahil edildi. Heyet 22 Ağustos 1530’da Ljubljana (Laybach)’dan yola çıktı; Hırvatistan, Bosna, Sırbistan ve Bulgaristan üzerinden geçerek 17 Ekim 1530’da İstanbul’a ulaştı.
Itinerarium (1531)
Yolculuğu ve İstanbul’daki diplomatik temasları gün gün not etti. Eseri 1531’de Augsburg’da Heinrich Steiner tarafından Almanca olarak yayımlandı:
Itinerarium, Wegraiß Kün. May. potschafft gen Constantinopel zu dem Türckischen Kayser Soleyman. Anno XXX.
Balkan tarihinin en önemli erken dönem kaynaklarından biri sayılır.
- Balkanların sosyal durumu: Bosna ve Sırbistan halklarının yaşam tarzını, kıyafetlerini ve dini inanışlarını tarafsız bir gözle aktardı.
- Kosova tanıklığı: 1389 I. Kosova Savaşı meydanını ziyaret etti; I. Murad türbesini (Meşhed-i Hüdavendigâr) ve Miloš Obilić efsanesini Avrupa literatürüne ayrıntılı biçimde tanıtan ilk yazarlar arasında yer alır.
- Görsel miras: Eserin baskılarına yol boyunca görülen kaleler, şehirler ve elçilik heyetinin gravürleri eklendi; kitap aynı zamanda görsel bir arşiv niteliği kazandı.
Ölümü ve mirası
1531 yılında vefat etmiştir. Kısa ömrüne rağmen yazdığı seyahatname, özellikle Osmanlı ve Balkan tarihçileri için 16. yüzyıl başındaki idari yapıyı ve fetihten sonraki yılları anlamada hâlâ temel başvuru kaynaklarından biridir.