Eduard Limonov; yetenekli bir şair, New York sokaklarında bir evsiz, Parisli burjuvaların salonlarında egzotik bir “vahşi”, Balkanlar’da savaş kışkırtıcısı bir faşist ve nihayetinde Rusya’da paramiliter Ulusal Bolşevik Partisi’nin kurucusuydu. Emmanuel Carrère’in aynı adlı biyografik romanından uyarlanan ve Kirill Serebrennikov’un yönettiği 2024 yapımı Limonov: The Ballad, böylesine hastalıklı, toksik ve şekilden şekle giren bir karakteri sinemaya aktarırken güvenli bir biyografi anlatısının dışına çıkıp, tam bir sinematografik anarşi inşa eder. Karşımızdaki film, “Yüceliğe ulaşmak için dünyayı ateşe vermeye hazır bir ego, tarih karşısında nasıl yargılanır?” sorusunun görsel ve ritmik bir teşhisidir.
Serebrennikov, filmi Limonov’un kendi hayatını nasıl kurguladığına paralel bir şekilde, devasa bir tiyatro sahnesi gibi yönetir. Kamera; Sovyetler Birliği’nin gri yeraltı edebiyatı ortamından, 1970’ler New York’unun tekinsiz ara sokaklarına ve Paris’in entelektüel salonlarına kesintisiz, akıcı ve uzun planlarla geçer. Bu biçimsel tercih (mekanların birbirinin içine geçmesi, dekorların yıkılıp yeniden yapılması), Limonov’un aslında hiçbir yere ait olmadığı, kendi varoluşunu sadece başkalarının ona yönelttiği bakışlar üzerinden (bir sahne performansı gibi) tanımladığı gerçeğinin metaforudur. Limonov bir ideoloji adamı değil, bir estetik adamıdır; tek ideolojisi kendi adıdır.
Filmin kalpgâhında Ben Whishaw’un sarsıcı ve tedirgin edici performansı yatar. Whishaw, Limonov’u çekici bir devrimci olarak kodlamayı reddeder; onu kibirli, ilgi açlığıyla kıvranan, cinsel fetişlerinin esiri olmuş ve reddedildiğinde tehlikeli bir intikam makinesine dönüşen acınası bir çocuk-adam olarak çizer. Özellikle New York yıllarında, eski karısı Elena’nın (Viktoria Miroshnichenko) onu terk etmesi üzerine yaşadığı varoluşsal çöküş ve Central Park’ta bir evsize dönüştüğü sahneler, modern kapitalizmin dibinde bir insanın ne kadar vahşileşebileceğini gösterir. Elena karakteri ise, Sovyetlerden kaçıp Batı’da lüksü arayan, pragmatik ama en az Limonov kadar travmatik bir diğer göçmen arketipi olarak hikayeyi dengeler.
Eserin en güçlü sosyolojik okumalarından biri, Batı entelijansiyasına yönelttiği sert eleştiridir. Limonov Paris’e gittiğinde, oradaki entelektüel seçkinler onu fikirleri için değil, “tehlikeli, küfreden ve yeraltından gelmiş bir Rus” profilini kendi sıkıcı hayatlarında bir fetiş objesi olarak gördükleri için el üstünde tutarlar. Limonov bu ikiyüzlülüğü çabuk fark eder ve onlardan nefret ederek rotasını saf faşizme, şiddete ve kaosa kırar. Serebrennikov, bir insanın sadece “önemli” hissetmek uğruna nasıl faşizme kayabileceğini, Balkanlar’daki savaşta Karadzic’in yanında sivil halka ateş ederkenki o iğrenç narsisizmiyle yüzümüze vurur.
Limonov: The Ballad, izleyicisinden empati talep etmeyen, kışkırtıcı, yüksek sesli ve yer yer formel kibriyle kendi karakterine benzeyen bir filmdir. Serebrennikov; ideolojik boşluğun, kibrin ve narsisizmin modern çağda nasıl bir siyasi canavara dönüşebileceğini, seyirciyi karakterden iğrendirerek ama gözünü perdeden ayırmasına izin vermeyerek kusursuzca belgeler.
