Bunin, maddi olarak zayıflamış ancak kültürel olarak zengin bir aristokrat ailede büyüdü. Düzenli bir okul eğitimi almasa da, ağabeyinin yardımıyla evde yoğun bir eğitim gördü. Çocukluğunun geçtiği Rus taşrası, uçsuz buçaksız bozkırlar ve eski konaklar, onun yazarlık hayatının temel fonunu oluşturdu. Doğa ile kurduğu bu derin bağ, daha sonra yazdığı tüm eserlerdeki o meşhur "koklanabilir ve hissedilebilir" tasvirlerin kaynağı oldu.
Gençlik yıllarında gazetecilik ve kütüphanecilik yaptı. İlk şiirlerini yayımladığında büyük ilgi gördü. Lev Tolstoy’a olan hayranlığı hayatını derinden etkiledi. Anton Çehov ve Maksim Gorki ile yakın dostluklar kurdu; hatta Gorki’nin kurduğu "Bilgi" (Znanie) yayınevinin yazarlarından biri oldu. 1910 yılında yayımladığı "Köy" (Derevnya) adlı uzun öyküsü, Rus köylüsünün karanlık ve acımasız gerçekliğini tüm çıplaklığıyla anlattığı için edebiyat dünyasında büyük yankı uyandırdı.
1917 Bolşevik Devrimi’ni bir "felaket" olarak nitelendirdi ve yeni rejimi asla kabul etmedi. 1920 yılında Rusya’yı terk ederek Fransa’ya yerleşti. Sürgün hayatının büyük bölümünü Grasse ve Paris’te geçirdi. Sürgünde olmasına rağmen zihninde yarattığı "eski Rusya"yı yazmaya devam etti. Bu dönemde kaleme aldığı en önemli eserlerinden biri olan otobiyografik romanı "Arseniev'in Yaşamı", onun Nobel almasında kilit rol oynadı.
1933 yılında Nobel Ödülü'nü kazandığında, törende yaptığı konuşmada kendini "vatansız bir yazar" olarak tanımladı. Ödül parasının büyük bir kısmını zor durumdaki göçmenlere ve yoksul yazarlara dağıttı. İkinci Dünya Savaşı yıllarında Nazi işgali altındaki Fransa’da zor şartlar altında yaşadı ancak onurundan ödün vermedi; Yahudi sığınmacıları evinde saklayarak onlara yardım etti.
Hayatının son yıllarında en ünlü eserlerinden biri olan ve aşkı farklı yönleriyle ele alan "Karanlık Yollar" (Tyomnye Allei) adlı öykü kitabını tamamladı. Bunin, 1953 yılında Paris’teki küçük dairesinde hayata veda etti. Cenazesi, Fransa’daki Rus mezarlığı olan Sainte-Geneviève-des-Bois'ya defnedildi.
Bunin; bir aristokratın gözüyle kaybolan bir dünyayı, bir şairin diliyle anlatan "kelimelerin kuyumcusu" olarak edebiyat tarihindeki yerini almıştır.
