William H. Gass, mutsuz bir çocukluğun yarattığı öfkeyi saf bir estetiğe dönüştüren yazarlardandır. Babası ırkçı ve fiziksel şiddet uygulayan bir adam, annesi ise ağır alkolikti. Gass, bu "cehennem" ev ortamından kaçmak için kelimelere sığındı ve hayatı boyunca "öfke"yi yazınsal bir yakıt olarak kullandı.
Cornell Üniversitesi'nde felsefe doktorası yaptı. Burada, dil felsefesinin dev ismi Ludwig Wittgenstein üzerine çalıştı ve ünlü filozof Max Black’in öğrencisi oldu. Bu akademik arka plan, onun edebiyatı sadece bir "hikaye anlatma aracı" olarak değil, "dilden bir dünya inşa etme" süreci olarak görmesini sağladı. Uzun yıllar felsefe profesörlüğü yaptı (Antik Yunan ve dil felsefesi dersleri verdi).
1966’da yayımlanan ilk romanı, edebiyat dünyasında bir deprem etkisi yarattı. Roman, 1890’ların Ohio’sunda geçen, sözlü kültür ile yazılı kültürün, inanç ile şüphenin çatışmasını anlatan lirik bir başyapıttı. Eleştirmenler onu Faulkner ve Joyce ile kıyasladı. Bu kitapta bile Gass'ın asıl derdinin "olay örgüsü" değil, insan zihninin karanlık kıvrımları olduğu belliydi.
Gass’ın hayatının merkezi, yazımı tam 30 yıl süren (1965-1995) ve 650 sayfalık devasa bir blok metin olan The Tunnel romanıdır.
-
Konusu: William Kohler adında, Ortabatı Amerika'da yaşayan yalnız ve huysuz bir tarih profesörünün hikayesidir. Kohler, "Nazi Almanyası'nda Suç ve Masumiyet" üzerine büyük bir tarih kitabı yazmaya çalışırken tıkanır ve bunun yerine kendi hayatını, nefretini, meslektaşlarını ve karısını anlattığı son derece kişisel ve karanlık bir metin yazmaya başlar. Bu yazdıklarını saklamak için de evinin bodrumunda gizlice bir tünel kazmaktadır.
-
Önemi: Gass, "faşizmin sadece bir siyasi rejim değil, insan ruhunun bir hali olduğunu" gösterir. (Not: Holocaust temasına girmeden, kötülüğün "sıradanlığı ve psikolojisi" üzerine odaklanır). Kitap, tipografik oyunlar, karalamalar ve çizimlerle doludur; basılı kitabın sınırlarını zorlar.
Gass sadece romanlarıyla değil, edebiyat üzerine yazdığı denemelerle de efsanedir. Fiction and the Figures of Life gibi kitaplarında, "roman karakterlerinin etten kemikten insanlar olmadığını, sadece kelimelerden ibaret yapılar olduğunu" savunarak edebiyat teorisinde çığır açmıştır.
Gass, 2017’de 93 yaşında öldüğünde, ardında az sayıda ama her biri "mücevher" değerinde, yoğun ve zorlu kitaplar bıraktı. Onun edebiyatı sabırlı okur içindir:
"Benim yazdıklarım okunmak için değil; dudaklarla, dille ve nefesle yeniden icra edilmek içindir."
