Oğuz Atay, Türk edebiyatının "yarım kalmış" en büyük efsanesidir. Bir hukukçu babanın ve öğretmen bir annenin oğlu olarak dünyaya geldi. Babasının sert ve otoriter yapısı, eserlerindeki "baba kompleksi" ve otoriteyle hesaplaşma temasının (bkz. Babama Mektup) temelini oluşturdu.
Atay, "sanatçı" klişesinin dışında bir profile sahipti. İTÜ İnşaat Fakültesi'nden mezun oldu ve Yıldız Teknik Üniversitesi'nde (o zamanki adıyla İDMMA) öğretim üyeliği yaptı. Doçentlik tezi "Topoğrafya" üzerineydi. Bu mühendislik eğitimi, eserlerindeki o karmaşık ama milimetrik kurgusal mimarinin, sağlam iskeletin nedenidir. O, kelimelerle bir inşaat mühendisi gibi yapılar kurdu.
1970'lerin başında, toplumcu gerçekçiliğin ("Köy Romanı" akımının) hakim olduğu bir dönemde Tutunamayanlar'ı yayımladı. Roman, intihar eden arkadaşı Selim Işık'ın izini süren mühendis Turgut Özben'i anlatıyordu. Eser; burjuva aydınının bunalımını, Doğu-Batı arasında sıkışmışlığı ve "küçük burjuva" olmanın utancını o güne kadar görülmemiş bir teknikle işledi. Ancak kitap o dönemde "burjuva saçmalığı" denilerek görmezden gelindi.
İkinci romanı Tehlikeli Oyunlar, bir gecekonduda yaşayan Hikmet Benol'un, gerçeklikten kopup zihninde kurduğu oyunlarla hayata tutunma çabasını anlatır. Atay burada, "oyun" kavramını bir varoluş biçimi haline getirir. Eserleri, yaşadığı dönemde çok az sattı. Hatta Tutunamayanlar'ın ikinci baskısını göremeden öldü.
Beyninde çıkan iki tümör nedeniyle Londra'da tedavi gördü ancak kurtarılamadı. 13 Aralık 1977'de, en verimli çağında, banyoda hayatını kaybetti. Son sözlerinin "Sevinmeyin, daha ölmedim" olduğu rivayet edilir.
Oğuz Atay'ın kıymeti, 1980 darbesinden sonra, toplumun büyük ideolojilerden kopup bireysel iç sıkıntısına yönelmesiyle anlaşıldı. Bugün Tutunamayanlar, Türk edebiyatının "Ulysses"i olarak kabul edilir ve her entelektüelin kütüphanesinde "dış dünyadan korunmak için" bir tuğla gibi durur.
Oğuz Atay, sistemin çarkları arasına sıkışmış, ne Doğulu ne de Batılı olabilmiş, "tutunamayan" o hassas ruhu şöyle tanımlar:
"Beni hemen anlamalısın, çünkü ben kitap değilim, çünkü ben öldükten sonra kimse beni okuyamaz, yaşarken anlaşılmaya mecburum." — Oğuz Atay
