Dostoyevski, sert ve alkolik bir babanın gölgesinde büyüdü. Babasının isteğiyle Petersburg Mühendis Okulu'na gitti ancak kalbi hep edebiyattan yanaydı. İlk romanı "İnsancıklar" (1846) yayımlandığında, dönemin en büyük eleştirmeni Belinski tarafından "Yeni bir Gogol doğuyor!" sözleriyle ayakta alkışlandı. Bu ani şöhret onu biraz kibirlendirse de, hayatı kısa süre sonra trajik bir dönemece girecekti.
Gençlik yıllarında Çarlık rejimini eleştiren bir gruba (Petraşevski Çevresi) katıldığı için tutuklandı. 1849 yılında idam mangasının karşısına çıkarıldı. Tam ateş emri verilecekken, Çar’ın affı (aslında önceden planlanmış bir mizansendi) geldi ve idamı sürgüne çevrildi. Bu "ölümle burun buruna gelme" anı, onun tüm eserlerindeki o yoğun yaşam ve inanç sorgulamasının kökenidir. Dört yılını Sibirya'da prangalar altında, katillerle birlikte geçirdi. Bu dönemde yanında bulunan tek kitap İncil'di.
Sürgünden döndükten sonra sara (epilepsi) hastalığı ve maddi sıkıntılarla boğuştu. Kumar tutkusu onu büyük bir borç batağına sürükledi. Öyle ki, "Kumarbaz" romanını yayıncısına olan borcunu ödemek için stenografı Anna Grigoryevna’ya 25 günde yazdırarak tamamladı. Anna daha sonra eşi oldu ve onun hayatını düzene sokan, eserlerini yayına hazırlayan en büyük destekçisi haline geldi.
Dostoyevski'nin dünya edebiyat zirvesindeki yerini sağlamlaştıran beş dev romanı, hayatının son 15 yılında ortaya çıktı:
-
Suç ve Ceza: Bir öğrencinin "üstün insan" teorisiyle işlediği cinayet ve vicdan azabı.
-
Budala: İyiliğin ve saflığın yozlaşmış bir toplumdaki trajedisi.
-
Ecinniler: Siyasi radikalizmin ve nihilizmin eleştirisi.
-
Delikanlı: Baba-oğul ilişkisi ve servet hırsı.
-
Karamazov Kardeşler: İnsan ruhunun özeti niteliğindeki şaheseri; Tanrı, adalet ve aile üzerine devasa bir tartışma.
1881 yılında ciğerlerindeki bir kanama sonucu hayatını kaybettiğinde, cenazesine 30 binden fazla kişi katıldı. Tabutunun arkasından yürüyen kalabalık, sadece bir yazarı değil, Rus ruhunun en derin tercümanını uğurluyordu.
