32. Bölüm — Darphane, Zanaatkarlar, Mimarlar

Kuyumculardan sonra, madeni para ¹ basan ve darp eden, Türk'ün kölesi olan elli kişi daha vardır. İki Baş Darphane Ustasından biri Armenier ², diğeri ise Chriſt ³ dir; her ne kadar bizim inancımıza pek değer vermeseler de. Bu madeni para basıcılarının sekizi sadece saf altından Ducaten ⁴, yirmi beşi ise sırf Aſperos ⁵ ve on altı tanesi bir Akçe eden diğer düşük değerli sikkeleri ⁶ basarlar. Türkiye'de Akçelere Acccia ⁷ denir; elli beşi bir Ducaten eder. Yani bir Akçe iki Creutzer'den biraz fazla veya yarım Batza eşdeğerdir; Saksonya parasıyla ise sekiz Pfenniglik bir Margen Groſchen eder. Darphanesinde basılan altın Dukalara Sulthaane ⁸ denir; Hıristiyan aleminde basılan diğerlerine ise Eſrephil ⁹ derler, Venedikliler tarafından basılanları ise Frengiflori ¹⁰ olarak adlandırırlar. Paralarının ¹¹ üzerine hiçbir figür, resim veya arma basılmasına izin vermez; bunun yerine bir tarafında "Ataiatſaffiatſulthaamat Morath Chan,&c." gibi bazı Türkçe/Arapça kelimeler yazar.

Bunun anlamı şudur: "Conſtantinopel İmparatorluğunu fetheden Sultan Mahometh'in ¹² ruhuna onur ve övgüyle." Dukaların diğer tarafında ise şöyle yazar: "Sulthan Mahometh Chan, Sulthan Paiazith Bin, Suldan Selim ſcia: Salthaameth ſexchisviſſexenalti" ¹³.

İlk kelimeler orada yazılı olduğu üzere İmparatoru ve Efendiyi ifade eder; son kelimeler olan "Sexchisvis, &c." ¹⁴ ise yılı belirtir. Bunun anlamı, bu Duka'nın sekiz yüz altmış ¹⁵ küsur yılında basıldığıdır. Burada bilinmelidir ki onlar yıl sayılarını Muhammedî inancın ¹⁶ ortaya çıkışından ¹⁷ itibaren başlatırlar. Akçeler saf gümüşten, küçüktür ve her iki tarafında onu bastıran ve o dönemde hüküm süren İmparator'un adı yazılıdır; aynı şekilde diğer küçük sikkelerin üzerine de yazılır. Darphanedeki tüm ustalar ve çıraklar tıpkı kuyumcular gibi ödüllendirilir.

Türk'ün hizmetinde olan üç yüz kişi daha vardır; bunlar da köledir ve maaş alırlar. Ustaların on, çırakların ise günlük üç Akçesi vardır. İçlerinden yirmi tanesi at hekimidir ¹⁸, nallamayla bir işleri yoktur; kırk genç kalfa ise at nalı ve çivi üretmekten başka bir şey yapmaz. Geri kalanların kimi atları nallar, kimi gerekirse atları dağlar ve işaretler; kimisi çilingir ve kilit ustasıdır, saraylara ve odalara gereken her şeyi yaparlar. Kimisi mahmuz ve gem ustasıdır vesaire. Ve yaptıkları her işin bedeli, düzenli maaşlarının ötesinde onlara ödenir.

İmparatoru'nun bu zanaatkarlardan ayrı olarak, bir kısmı Yunan ¹⁹, bir kısmı Hıristiyan ve bir kısmı da köle olan iki yüz adamı daha vardır. Bunlara Meimargiler ²⁰ yani Taş Ustaları denir. Türk'e ait işlerden başka hiçbir işte çalışmazlar; aralarındaki en iyi kırk tanesi günlük on Akçe, diğerleri ise altı veya sekiz Akçe istihkak alır. Maaşları daima üç ayda bir ²¹ tam ve eksiksiz olarak ödenir, bunda hiçbir noksanlık olamaz.